مبحث دوم تاريخ علوم قرآن و پيدايش اصطلاح آن 1 . دورهء پيش از تدوين رسول خدا ( ص ) تنها كسى بود كه وحى را دريافت مىكرد ، خداوند مقرر فرمود تا قرآن در قلبش محفوظ بماند ، زبانش به قرائت آن گويا گردد و اسرار و معانى آن بر او هويدا شود : « لا تُحَرِّكْ بِهِ لِسانَكَ لِتَعْجَلَ بِهِ . إِنَّ عَلَيْنا جَمْعَهُ وَ قُرْآنَهُ . فَإِذا قَرَأْناهُ فَاتَّبِعْ قُرْآنَهُ . ثُمَّ إِنَّ عَلَيْنا بَيانَهُ . » « 1 » پيامبر ( ص ) آنچه بر وى نازل مىشد به اصحابش ابلاغ مىكرد و با تأنى و به تدريج بر مردم مىخواند تا آن را نيك دريابند ، كلماتش را حفظ كنند و اسرارش را بفهمند . همچنين رسول خدا ( ص ) با سنت خود ، كه شامل قول و فعل و تقرير و اوصاف اخلاقى او بود ، آيات وحى را بر آنان شرح مىكرد . خداوند متعال در اين باره مىفرمايد : « . . . وَ أَنْزَلْنا إِلَيْكَ الذِّكْرَ لِتُبَيِّنَ لِلنَّاسِ ما نُزِّلَ إِلَيْهِمْ وَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ . » « 2 » اصحاب پيامبر عرب خالص و از

--> ( 1 ) . « زبان خود را به اين ( قرآن ) مجنبان تا بدان ( خواندن و حفظ آن ) شتاب كنى . همانا فراهم آوردن و خواندن آن بر ماست . پس چون آن را بخوانيم ( به زبان جبرئيل ) خواندنش را پيروى كن . آنگاه بيان آن بر ماست . » ( قيامت : 16 - 19 ) ( 2 ) . « اين ذكر - ياد و پند - قرآن - را به تو فرستاديم تا براى مردم آنچه را به سوى آنان فروفرستاده شده است روشن بيان كنيم و شايد بينديشند . » ( نحل : 44 )